“वसुधैव कुटुंबकम्” – हा आपल्या भारतीय संस्कृतीचा शाश्वत मंत्र. या पृथ्वीवरील प्रत्येक जीव, प्रत्येक वृक्ष, प्रत्येक प्राणी आपल्या कुटुंबाचा अविभाज्य घटक आहे. आणि या कुटुंबातील सर्वांत मेहनती, नि:शब्द पण सर्वात जास्त योगदान देणारा सदस्य म्हणजे शेतकऱ्याचा सोबती — बैल.
बैलपोळ्याचा उत्सव
श्रावण महिन्यातील पौर्णिमेला महाराष्ट्रात बैलपोळा साजरा केला जातो. हा फक्त एक उत्सव नाही, तर आपल्या अन्नदात्याचा आणि त्याच्या जोडीदाराचा म्हणजेच बैलाचा सन्मान करण्याचा दिवस आहे. वर्षभर शेतकरी आणि बैल कष्टाची कडू गोड साथ देतात — उन्हाळ्याची झळ असो, पावसाची कीच असो किंवा थंडीची कडाक्याची रात्र.
या दिवशी शेतकरी आपल्या बैलांना आंघोळ घालतो, त्यांना तेल चोळतो, सुंदर सजावट करतो, शिंगांना रंग चढवतो, हार-फुले घालतो आणि गोड पदार्थ खाऊ घालतो. हे फक्त शोभेचे नसून कृतज्ञतेचे प्रतीक आहे.
कृतज्ञतेचा खरा अर्थ
आजच्या आधुनिक युगात जेव्हा ट्रॅक्टर, मशीन आणि तंत्रज्ञानाने शेतीला साथ दिली आहे, तेव्हा आपल्याला विसर पडतो की कधीकाळी हाच बैल शेतकऱ्याचा आधारस्तंभ होता. पण अजूनही महाराष्ट्रातील हजारो शेतकरी आपल्या बैलांवरच अवलंबून आहेत.
बैल केवळ शेत नांगरत नाही, तर तो आपल्या आयुष्याला आधार देतो. त्यामुळे बैलपोळा हा सण म्हणजे आपल्या या अन्ननिर्मितीच्या शूर साथीदाराला दिलेला नम्र अभिवादनाचा दिवस आहे.
शेतकरी आणि बैल : एक अविभाज्य नाते
शेतकरी आणि बैल यांचे नाते फक्त कामापुरते मर्यादित नाही. ते एक भावनिक नाते आहे. बैलाची थकलेली नजर, त्याचे दमलेले शरीर आणि तरीही कामातली तत्परता हे आपल्याला शिकवते की मेहनत आणि निष्ठा हाच खरा धर्म आहे.
आपली जबाबदारी
आज आपण शहरात राहून बाजारातून अन्नधान्य विकत घेतो, पण त्या प्रत्येक दाण्यामागे शेतकऱ्याचा घाम आणि बैलाची मेहनत दडलेली आहे. म्हणून या बैलपोळ्याच्या निमित्ताने आपण शेतकरी आणि बैल या दोघांविषयी मनापासून कृतज्ञ राहूया.
- आपल्या मुलांना या सणामागील खरी भावना समजावून सांगूया.
- शेतकऱ्यांच्या समस्या ओळखून त्यांना मदत करण्याचा प्रयत्न करूया.
- प्राण्यांशी माणुसकीने आणि आदराने वागूया.
शेवटचा विचार
“अणुकणातील आशीर्वाद” म्हणजेच Atomic Blessing जर काही असेल, तर तो हाच – आपण ज्या अन्नावर जगतो त्यामागील शेतकरी आणि बैलांचा अनमोल सहभाग.